Comprehensive Explanation of Lord Shiva Tandava Shlok 4, Sanskrit Shlokas Translation Lord Shiva Tandava Shlok Shiva Shlok in Hindi/English
- Akanksha Shrivastava
- Dec 30, 2024
- 4 min read
Updated: Dec 30, 2024

By: Akanksha Shrivastava
Publisher Aadhya Publishing House
I hope you all have gone through all the previous three shloks and I hope you all have enjoyed this beautiful creation also these blogs helped you all to remember the shloks. After first three shloks we have decided to describe the easy meaning of shlok in Hindi also. So today let’s move further to shlok four which is :
जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा
कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे
मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे
मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि || 4
Jata bhujanga
pingala sphuratphanamaniprabha
Kadambakumkuma dravapralipta digvadhumukhe
Madandha sindhu rasphuratvagutariyamedure
Mano vinodamadbhutam bibhartu bhutabhartari || 4
To understand this shlok we need to keep in mind that Ravan is asking:
मनो विनोदम अद्भुतं बिभर्तु,
Mano vinodam adbhutam bibhartu
Meaning : may my mind gets miraculous joy,
By keeping this mind, we will see in which things Ravan is asking to get miraculous joy
First is
भूतभर्तरि
Bhutabhartari
Meaning : in the upholder of all the living entities
Second
मेदुरे
Medure
Meaning: in the softness
Now softness of what ?
स्फुरत्त्वगुत्तरीय
Sphuratvagutariy
Meaning: shiney garments made of skin
Now the skin of what?
मदान्धसिन्धुर
Madandhasindhura
Meaning: the skin of intoxicated wild elephant.
Now again in what Ravan is asking to find the miraculous joy ?
मुखे
Mukhe
Meaning: face
Now in whose face?
दिग्वधू
Digvadhu
Meaning: the face of a bride who is personification of all the directions. Means Ravan says all the directions is looking like a bride’s face and asking may his mind finds miraculous joy.
How is that bride’s face?
कुङ्कुम द्रव प्रलिप्त
Kumkuma drava pralipta
Meaning: it looks like smudged by flowing kumkum.
Why these directions look like smudged by kumkum?
पिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभाकदम्ब
Pingalasphuratphanamani prabha Kadamb
Meaning: the copper like reddish glow coming from jewels in the hoods
Which hoods?
जटाभुजङ्ग
Jata bhujang
Meaning : the hoods of snakes that are on the top of Lord Shiv’s matted hair.
So the complete meaning of this line is:
Ravan says, Lord Shiv is performing a wild and fierce dance, the snakes which are there on the top of his matter hair also swaying in a frenzy.
As they sway rapidly the jewels of copper on their head are throwing reddish light in all directions. This is making all the directions resemble like a face of a bride smudged with kumkum.
Now the meaning of whole shlok is :
Meaning: may my mind finds miraculous joy in the upholder of all the living entities, in the soft softness of shiny garments made of skin of calm wild elephant. And also in all the directions where the reddish light which is emitting from the copper jewels of snake present on the top of shiv’s matted hair and are resembling the face of a bride smudged with kumkum.
श्लोक 4
मुझे उम्मीद है कि आप सभी ने पिछले तीन श्लोकों को अच्छी तरह से पढ़ा होगा और इस अद्भुत रचना का आनंद लिया होगा। साथ ही, मुझे विश्वास है कि इन ब्लॉग्स ने आपको श्लोकों को याद रखने में मदद की होगी। पहले तीन श्लोकों के बाद, हमने यह निर्णय लिया है कि श्लोक का सरल अर्थ हिंदी में भी समझाया जाए। तो चलिए आज चौथे श्लोक पर चलते हैं, जो है:
जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा
कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे
मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे
मनोविनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि || 4
इस श्लोक को समझने के लिए हमें यह ध्यान रखना होगा कि रावण यह प्रार्थना कर रहा है:
मनो विनोदम अद्भुतं बिभर्तु
अर्थात्: "मेरा मन अद्भुत आनंद प्राप्त करे।"
इसी संदर्भ को ध्यान में रखते हुए, आइए देखें कि रावण किन चीज़ों में अद्भुत आनंद प्राप्त करने की बात कर रहा है:
भूतभर्तरि
अर्थ: सभी जीवों के पालनकर्ता में।
मेदुरे
अर्थ: कोमलता में।अब, यह कोमलता किसकी है?
स्फुरत्त्वगुत्तरीय
अर्थ: चमकते वस्त्र जो त्वचा से बने हैं।अब यह त्वचा किसकी है?
मदान्धसिन्धुर
अर्थ: शांत और मदमस्त जंगली हाथी की त्वचा।
फिर, रावण किसमें अद्भुत आनंद प्राप्त करने की बात कर रहा है?
मुखे
अर्थ: मुख में|
अब, यह मुख किसका है?
दिग्वधू
अर्थ: दिशाओं की दुल्हन का मुख।यानी, रावण कहता है कि सभी दिशाएँ दुल्हन के मुख की तरह दिख रही हैं और वह प्रार्थना करता है कि उसका मन अद्भुत आनंद प्राप्त करे।
वह दुल्हन का मुख कैसा है?
कुङ्कुमद्रवप्रलिप्त
अर्थ: ऐसा लगता है जैसे वह बहते हुए कुमकुम से लिपटा हुआ हो।
अब, यह दिशाएँ कुमकुम से लिपटी हुई क्यों दिख रही हैं?
पिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभाकदम्ब
अर्थ: सांपों के फनों पर मौजूद मणियों से निकलती हुई तांबे जैसी चमक की वजह से।ये फन किसके हैं?
जटाभुजङ्ग
अर्थ: भगवान शिव की जटाओं में मौजूद सर्पों के फन।
तो इस पंक्ति का पूरा अर्थ यह है:
रावण कहता है कि भगवान शिव एक उग्र नृत्य कर रहे हैं। उनकी जटाओं में जो सर्प हैं, वे भी उन्माद में झूम रहे हैं। उनके सिर पर मौजूद मणियों की तांबे जैसी चमक चारों दिशाओं में फैल रही है। यह दिशाओं को दुल्हन के कुमकुम से लिपटे मुख की तरह दिखा रही है।
अब पूरे श्लोक का अर्थ यह है:
"मेरा मन अद्भुत आनंद प्राप्त करे—सभी जीवों के पालनकर्ता में, शांत और मदमस्त जंगली हाथी की त्वचा से बने चमकते वस्त्रों की कोमलता में, और उन दिशाओं में जहां शिव की जटाओं में मौजूद सर्पों की तांबे जैसी चमकती मणियों से उत्पन्न लालिमा दिशाओं को दुल्हन के कुमकुम से लिपटे मुख की तरह बना रही है।"



Trang chủ MU88 mình vừa lướt thử cho biết thôi, kiểu xem giao diện có dễ nhìn không chứ chưa đọc kỹ nội dung. Vào phát thấy ngay khối “Bài viết mới nhất” đặt khá nổi, nên ai chỉ ghé qua cũng nắm được trang đang cập nhật gì. Mình thích kiểu trình bày theo từng khối rõ ràng, cuộn xuống không bị ngợp chữ. Có mấy mục dạng accordion (Accordion Item 1 2 3 Title) nên phần nội dung được gói lại gọn gàng, muốn xem thì bấm mở ra, đỡ phải kéo dài cả trang. Nhìn chung cảm giác thân thiện, không rối, đúng kiểu làm cho người lướt nhanh vẫn theo kịp. Mình để ý nhất là…
hitclub dạo này thấy mấy đứa bạn nói hoài nên mình cũng bấm vào nghía thử cho biết thôi. Mình không rảnh đọc kỹ hay mò hết tính năng gì đâu, chủ yếu xem giao diện có dễ chịu không. Vừa vào là thấy trang làm khá sáng sủa, khoảng trống vừa đủ nên nhìn không bị rối mắt. Mấy phần nội dung được chia thành từng khối riêng nên lướt xuống kiểu “đến đâu rõ đến đó”, không bị dính chùm một cục. Mình để ý cái menu đặt khá nổi, bấm qua lại vài chỗ thấy cũng nhanh, không phải tìm mãi mới ra đúng mục. Nói chung cảm giác dùng ổn vì bố cục chia khối rõ…
trang chủ gg88 mình vừa lướt thử cho biết vì thấy nhiều người nhắc, không kỳ vọng gì nhiều. Vào cái là thấy họ trình bày theo kiểu từng khối nội dung nên nhìn khá thoáng, kéo xuống không bị rối mắt. Mình có đọc lướt phần nói về quá trình phát triển, thấy ghi hoạt động từ 2016 nên cũng hiểu sơ sơ lịch sử của họ, đoạn này viết gọn chứ không dài dòng. Điểm mình thích là ngay trên trang có để danh sách link truy cập chính thức với dự phòng, kiểu ai hay gặp lỗi chặn thì đỡ phải đi tìm lung tung. Nói chung cảm giác giao diện dễ theo dõi, tiêu đề chia…
https://xosoplus.mobi/xsmb-xo-so-mien-bac-cr58.html hôm trước mình ghé thử vì thấy bạn bè hay gửi, kiểu vào xem cho biết thôi. Trang nhìn khá dễ chịu, vừa mở ra là thấy ngay mục kết quả theo ngày, mình thấy cái tiêu đề dạng “XSMB ngày 19/07/2026” nên khỏi phải mò. Mình không rành soi số nhưng mấy bảng trình bày gọn, kéo xuống không bị loạn chữ. Ấn tượng nhất là phần “Đầu lô tô / Đuôi lô tô” làm theo cột rõ ràng, nhìn lướt cũng hiểu nó đang gom số kiểu gì. Cuộn xuống dưới còn có khối “phân tích” tách riêng nên đọc nhanh không bị dính vào bảng kết quả, và khoảng cách dòng khá thoáng ở đoạn “Đầu…
nổ hũ là mình thấy bạn bè nhắc nhiều quá nên cũng bấm vào coi thử trang trông ra sao thôi. Mình không chơi hay đọc kỹ gì hết, chủ yếu lướt xem giao diện có dễ nhìn không. Cảm giác đầu tiên là họ chia nội dung theo từng khối khá rõ ràng, nhìn cái là biết phần nào nằm ở đâu, không bị nhồi chữ. Mấy chỗ hiển thị thông tin dạng bảng cột cũng gọn, kéo xuống một chút là nắm được ý chính, không phải căng mắt. Cái mình thích nhất là điều hướng: menu để ngay chỗ dễ thấy nên chuyển qua lại nhanh, không phải mò. Nói chung lướt vài phút thấy ổn, nhất…